Herinneringen van oud-educatief medewerkers
Bowine Wijffels en Robert Ennema
Het schip 'MS De Reinwater' is tijdens de eerste vaartochten ingezet om onderzoek te doen en hieraan (op de terugtocht naar de thuishaven) publiciteit te geven. Ook schoolklassen werden op de plaatsen waar het schip aanmeerde, in de gelegenheid gesteld om een kijkje te nemen aan boord. Dat was het begin van het project 'de varende klas'. Deze en andere educatieve activiteiten hebben zich in de loop der jaren meer ontwikkeld. In zware tijden was het schip misschien een duur middel om 'de reinwaterboodschap' te verkondigen, maar het schip hield stand. Graag geven we een beeld van de MS Reinwater als educatieschip, als vlaggenschip, paradepaardje en bijzondere ontmoetingsplaats zoals wij dat als educatief medewerkers hebben beleefd.
Bowine: "Toen ik werd gevraagd om een bijdrage te leveren aan deze jubileumuitgave, kwamen de herinneringen aan het schip als een vloedgolf naar boven. Allereerst werd mijn geheugen gevuld met die typische scheepslucht van olie, verf en warm geworden hout. Vervolgens verschenen de beelden van drommen schoolkinderen, bergen vrijwilligers en stagiaires, vele matrozen en talloze schippers. En de stuurhut, tja, de mooie nieuwe stuurhut waar je een individuele bezoeker een kop koffie met opgeklopte melk aanbood en waar de leukste plannen voor nieuwe activiteiten ontstonden. Maar, er moest ook wat op papier voor dit jubileumnummer, dus snel een oud-collega gebeld".
Robert aarzelt niet en vult vlot aan: "Fantastisch werk heb ik mogen doen voor Reinwater! Zeven van de dus inmiddels dertig Reinwaterjaren heb ik voornamelijk doorgebracht op de MS Reinwater. Samen met de toenmalig technisch medewerker Kees van Drie. In die jaren maakten wij met talloze vrijwilligers voorjaars- en najaarstochten door heel Nederland. Het leven op het schip was mooi, het educatieve werk was boeiend en ik ontmoette veel mensen. Bovendien kwam je nog eens ergens: van Buggenum tot Harlingen. Dat Nederland een Waterland is, is mij in die jaren heel duidelijk geworden. En dat er nog genoeg te doen was aan de waterkwaliteit ontdekte ik zelf tijdens het varen".
Educatieve tochten
De educatie tochten zijn talrijk geweest. Teveel om op te noemen! Het schip is haast overal in Nederland geweest; van Texel tot Maastricht, van Rotterdam tot Groningen. De MS Reinwater lag naast de Pandabus van het WNF in Nijmegen en bij Kasteel Groeneveld in Baarn.
De lessen aan boord zijn in de loop der jaren natuurlijk wel wat veranderd en gemoderniseerd, maar de essentie is gebleven: kinderen boeien waardoor zij meer zicht krijgen op het belang van water en hun eigen invloed daarop. Om het bereik te verhogen, werden ook intermediaire doelgroepen zoals NME-medewerkers, Pabostudenten en studenten van de lerarenopleiding voor workshops aan boord uitgenodigd. "Zo voeren we NME-medewerkers door het Rotterdamse havengebied om de problematiek met eigen ogen te laten aanschouwen en hadden we Pabo-studenten aan boord voor inspiratie over eigen wateractiviteiten", ligt Bowine toe.
Robert: "Twee tochten zijn mij goed bijgebleven; de tocht over de Maas in 1996 en de Friesland tocht in 1999. Tijdens de tocht door Friesland was de planning zo uitgestippeld dat de laatste lesdagen op Terschelling vielen. En juist in die week begon ook het Oerol festival. Aan vrijwilligers was er die week geen gebrek. Naast het educatieve programma aan boord voor de leerlingen van Terschelling hadden wij vervolgens een cultureel programma in de duinen en op het strand".
"Een bijzonder tocht voor mij", zo vertelt Bowine "was de educatieve tocht over de Schelde in 1993. Met drie schepen voeren we van bron tot monding, gebroederlijk naast elkaar: Fransen, Belgen en Nederlanders. De tocht was bedoeld als een soort 'nascholing' van medewerkers van milieuorganisaties en milieumensen van overheden. Uiteraard trokken we veel bekijks wat de karavaan de gelegenheid gaf om zowel politiek als maatschappelijk aandacht te vragen voor de Scheldeproblematiek. De tocht was het begin van een langdurige samenwerking van milieuorganisaties onder de naam 'Grenzeloze Schelde'".
Karavaan van vrijwilligers
Groot is de hoeveelheid vrijwilligers, stagiaires, matrozen, dienstweigeraars en schippers die de educatieve tochten mogelijk maakten. Voor elke tocht was per week weer een ploeg van vier tot zes mensen nodig. Mensen die zich belangeloos inzette, voor anderen of om er zelf van te leren. "De uitvoering van het educatieve programma werd grotendeels gedaan door vrijwilligers", zo vertelt Robert. "Dat waren onder andere veel studenten uit Wageningen. In de loop van de jaren merkte ik dat het aanbod van deze mensen steeds minder werd. Dit had te maken met de verzwaarde studiedruk: ze hadden eenvoudig geen ruimte binnen hun studie om vrijwilligerswerk te doen. Toch hebben we het elke tocht weer kunnen redden met voldoende bemanning. Leuk was het om te horen van een vrijwilliger dat zij ooit als kind van 12 jaar op de Reinwater was geweest en dat zij het scheepslaboratorium nog kon herinneren. Inmiddels studeerde ze in Wageningen en haar bezoek aan de Reinwater toen had een mooie indruk bij haar achter gelaten. "Ik kom in het NME-veld nog steeds mensen tegen die ooit als vrijwilligers op het schip les hebben gegeven", vult Bowine aan. "Soms herken ik ze niet meer, het waren er zo veel!" Bijzonder is de indruk die dit bij hen achterlaat. Overigens werd er op de boot niet alleen geleerd. Er werd ook gegeten, gedronken, watergevechten gehouden, er zijn vriendschappen gesloten en relaties ontstaan. Daar op zich kunnen we al een artikel over vullen.
De boot verkocht goed
De plek van het educatieschip is over de jaren in onze beleving erg veranderd. Bowine: "Toen ik in 1991 bij Reinwater kwam, lag het accent op de onderzoekstochten en konden we educatieve tochten organiseren als het schip 'vrij' was. In het schip nam het laboratorium dan ook een belangrijke plaats in. Die prachtige houten labtafels! De vele potjes onderstreepte het belangrijke werk van Reinwater en deden het educatief erg goed. Er werd rond die tijd in het ruim een nieuwe tentoonstelling gebouwd en de stap naar het schip als educatiemiddel was gemaakt". Het schip heeft ook daarna nog een aantal verbouwingen meegemaakt. Na de realisatie van de tentoonstelling, werd er een nieuwe vloer in het ruim gelegd. Later is met financiering uit de postcodeloterij het laboratorium ingrijpend verbouwd en kwam er een nieuwe 'oude' stuurhut. Verder zijn er de nodige milieuvriendelijke technische aanpassingen aan boord gerealiseerd.
Robert: "We hebben ooit eens uitgerekend wat het schip met bemanning per leerling kostte (los van de verbouwingen). Ondanks de vele duizenden leerlingen per jaar, was dat toch nog een behoorlijk bedrag". Maar het middel was in andere opzichte juist zeer effectief, immers: een educatieschip is uniek, de activiteiten werden zeer gewaardeerd bij het publiek en daardoor verkocht het schip als het ware zichzelf. We grapten tijdens een werkoverleg wel eens over 'de boot verkopen', maar zover is het gelukkig nooit gekomen. Sterker, het is geweldig om te horen dat Reinwater een nieuw schip heeft. En wat voor schip! Een boot waar je educatief goed mee uit de voeten kunt, geen echte ruimtebeperkingen ervaart, mee kunt varen met publiek, door een raampje onder water kunt kijken en waar kinderen zelfontdekkend kunnen leren. Dit nieuwe schip zal een geweldige indruk bij de kinderen achterlaten. Dat komt het water alleen maar ten goede. Wij wensen Reinwater veel nieuwe scheepsverhalen toe in de toekomst, want die boot… die moet je niet verkopen, dat doet ie zelf wel!
Bowine Wijffels en Robert Ennema
Het schip 'MS De Reinwater' is tijdens de eerste vaartochten ingezet om onderzoek te doen en hieraan (op de terugtocht naar de thuishaven) publiciteit te geven. Ook schoolklassen werden op de plaatsen waar het schip aanmeerde, in de gelegenheid gesteld om een kijkje te nemen aan boord. Dat was het begin van het project 'de varende klas'. Deze en andere educatieve activiteiten hebben zich in de loop der jaren meer ontwikkeld. In zware tijden was het schip misschien een duur middel om 'de reinwaterboodschap' te verkondigen, maar het schip hield stand. Graag geven we een beeld van de MS Reinwater als educatieschip, als vlaggenschip, paradepaardje en bijzondere ontmoetingsplaats zoals wij dat als educatief medewerkers hebben beleefd.
Bowine: "Toen ik werd gevraagd om een bijdrage te leveren aan deze jubileumuitgave, kwamen de herinneringen aan het schip als een vloedgolf naar boven. Allereerst werd mijn geheugen gevuld met die typische scheepslucht van olie, verf en warm geworden hout. Vervolgens verschenen de beelden van drommen schoolkinderen, bergen vrijwilligers en stagiaires, vele matrozen en talloze schippers. En de stuurhut, tja, de mooie nieuwe stuurhut waar je een individuele bezoeker een kop koffie met opgeklopte melk aanbood en waar de leukste plannen voor nieuwe activiteiten ontstonden. Maar, er moest ook wat op papier voor dit jubileumnummer, dus snel een oud-collega gebeld".
Robert aarzelt niet en vult vlot aan: "Fantastisch werk heb ik mogen doen voor Reinwater! Zeven van de dus inmiddels dertig Reinwaterjaren heb ik voornamelijk doorgebracht op de MS Reinwater. Samen met de toenmalig technisch medewerker Kees van Drie. In die jaren maakten wij met talloze vrijwilligers voorjaars- en najaarstochten door heel Nederland. Het leven op het schip was mooi, het educatieve werk was boeiend en ik ontmoette veel mensen. Bovendien kwam je nog eens ergens: van Buggenum tot Harlingen. Dat Nederland een Waterland is, is mij in die jaren heel duidelijk geworden. En dat er nog genoeg te doen was aan de waterkwaliteit ontdekte ik zelf tijdens het varen".
Educatieve tochten
De educatie tochten zijn talrijk geweest. Teveel om op te noemen! Het schip is haast overal in Nederland geweest; van Texel tot Maastricht, van Rotterdam tot Groningen. De MS Reinwater lag naast de Pandabus van het WNF in Nijmegen en bij Kasteel Groeneveld in Baarn.
De lessen aan boord zijn in de loop der jaren natuurlijk wel wat veranderd en gemoderniseerd, maar de essentie is gebleven: kinderen boeien waardoor zij meer zicht krijgen op het belang van water en hun eigen invloed daarop. Om het bereik te verhogen, werden ook intermediaire doelgroepen zoals NME-medewerkers, Pabostudenten en studenten van de lerarenopleiding voor workshops aan boord uitgenodigd. "Zo voeren we NME-medewerkers door het Rotterdamse havengebied om de problematiek met eigen ogen te laten aanschouwen en hadden we Pabo-studenten aan boord voor inspiratie over eigen wateractiviteiten", ligt Bowine toe.
Robert: "Twee tochten zijn mij goed bijgebleven; de tocht over de Maas in 1996 en de Friesland tocht in 1999. Tijdens de tocht door Friesland was de planning zo uitgestippeld dat de laatste lesdagen op Terschelling vielen. En juist in die week begon ook het Oerol festival. Aan vrijwilligers was er die week geen gebrek. Naast het educatieve programma aan boord voor de leerlingen van Terschelling hadden wij vervolgens een cultureel programma in de duinen en op het strand".
"Een bijzonder tocht voor mij", zo vertelt Bowine "was de educatieve tocht over de Schelde in 1993. Met drie schepen voeren we van bron tot monding, gebroederlijk naast elkaar: Fransen, Belgen en Nederlanders. De tocht was bedoeld als een soort 'nascholing' van medewerkers van milieuorganisaties en milieumensen van overheden. Uiteraard trokken we veel bekijks wat de karavaan de gelegenheid gaf om zowel politiek als maatschappelijk aandacht te vragen voor de Scheldeproblematiek. De tocht was het begin van een langdurige samenwerking van milieuorganisaties onder de naam 'Grenzeloze Schelde'".
Karavaan van vrijwilligers
Groot is de hoeveelheid vrijwilligers, stagiaires, matrozen, dienstweigeraars en schippers die de educatieve tochten mogelijk maakten. Voor elke tocht was per week weer een ploeg van vier tot zes mensen nodig. Mensen die zich belangeloos inzette, voor anderen of om er zelf van te leren. "De uitvoering van het educatieve programma werd grotendeels gedaan door vrijwilligers", zo vertelt Robert. "Dat waren onder andere veel studenten uit Wageningen. In de loop van de jaren merkte ik dat het aanbod van deze mensen steeds minder werd. Dit had te maken met de verzwaarde studiedruk: ze hadden eenvoudig geen ruimte binnen hun studie om vrijwilligerswerk te doen. Toch hebben we het elke tocht weer kunnen redden met voldoende bemanning. Leuk was het om te horen van een vrijwilliger dat zij ooit als kind van 12 jaar op de Reinwater was geweest en dat zij het scheepslaboratorium nog kon herinneren. Inmiddels studeerde ze in Wageningen en haar bezoek aan de Reinwater toen had een mooie indruk bij haar achter gelaten. "Ik kom in het NME-veld nog steeds mensen tegen die ooit als vrijwilligers op het schip les hebben gegeven", vult Bowine aan. "Soms herken ik ze niet meer, het waren er zo veel!" Bijzonder is de indruk die dit bij hen achterlaat. Overigens werd er op de boot niet alleen geleerd. Er werd ook gegeten, gedronken, watergevechten gehouden, er zijn vriendschappen gesloten en relaties ontstaan. Daar op zich kunnen we al een artikel over vullen.
De boot verkocht goed
De plek van het educatieschip is over de jaren in onze beleving erg veranderd. Bowine: "Toen ik in 1991 bij Reinwater kwam, lag het accent op de onderzoekstochten en konden we educatieve tochten organiseren als het schip 'vrij' was. In het schip nam het laboratorium dan ook een belangrijke plaats in. Die prachtige houten labtafels! De vele potjes onderstreepte het belangrijke werk van Reinwater en deden het educatief erg goed. Er werd rond die tijd in het ruim een nieuwe tentoonstelling gebouwd en de stap naar het schip als educatiemiddel was gemaakt". Het schip heeft ook daarna nog een aantal verbouwingen meegemaakt. Na de realisatie van de tentoonstelling, werd er een nieuwe vloer in het ruim gelegd. Later is met financiering uit de postcodeloterij het laboratorium ingrijpend verbouwd en kwam er een nieuwe 'oude' stuurhut. Verder zijn er de nodige milieuvriendelijke technische aanpassingen aan boord gerealiseerd.
Robert: "We hebben ooit eens uitgerekend wat het schip met bemanning per leerling kostte (los van de verbouwingen). Ondanks de vele duizenden leerlingen per jaar, was dat toch nog een behoorlijk bedrag". Maar het middel was in andere opzichte juist zeer effectief, immers: een educatieschip is uniek, de activiteiten werden zeer gewaardeerd bij het publiek en daardoor verkocht het schip als het ware zichzelf. We grapten tijdens een werkoverleg wel eens over 'de boot verkopen', maar zover is het gelukkig nooit gekomen. Sterker, het is geweldig om te horen dat Reinwater een nieuw schip heeft. En wat voor schip! Een boot waar je educatief goed mee uit de voeten kunt, geen echte ruimtebeperkingen ervaart, mee kunt varen met publiek, door een raampje onder water kunt kijken en waar kinderen zelfontdekkend kunnen leren. Dit nieuwe schip zal een geweldige indruk bij de kinderen achterlaten. Dat komt het water alleen maar ten goede. Wij wensen Reinwater veel nieuwe scheepsverhalen toe in de toekomst, want die boot… die moet je niet verkopen, dat doet ie zelf wel!